Een accu die na een jaar al niet meer goed oplaadt, is een bekend probleem. Toch is een versleten accupack lang niet altijd rijp voor de prullenbak. Met de juiste aanpak kun je de levensduur van herlaadbare accu’s aanzienlijk verlengen, of ze zelfs volledig reviseren.
Hoe een accupack verslijt en waarom dat logisch is
Elke herlaadbare accu heeft een beperkt aantal laadcycli. Na verloop van tijd neemt de capaciteit af. Dit is een chemisch proces dat niet te stoppen is, maar wel te vertragen.
Lithium-ion cellen verliezen capaciteit door oxidatie van de elektroden. Bij nikkel-metaalhydride (NiMH) cellen speelt het geheugeneffect een grotere rol. Beide typen reageren slecht op extreme temperaturen en op volledig ontladen worden. Een cel die regelmatig tot nul procent gaat, slijt merkbaar sneller dan een cel die altijd boven de twintig procent blijft.
De meeste accupacks bestaan uit meerdere cellen die in serie of parallel zijn geschakeld. Als één cel zwakker wordt, trekt die de hele pack naar beneden. Dit verklaart waarom een pack ineens veel minder capaciteit lijkt te hebben, terwijl de overige cellen nog prima functioneren. Dat is precies de situatie waarin revisie zinvol is.
Stap voor stap een accupack reviseren
Reviseren betekent het vervangen van de zwakke of defecte cellen in een bestaand pack. De behuizing, het batterijaansluitpunt en de besturingselektronica blijven intact. Alleen de cellen zelf worden vervangen door nieuwe exemplaren van hetzelfde type en dezelfde capaciteit.
Begin altijd met een celspanningsmeting. Met een multimeter meet je de spanning over elke individuele cel. Een gezonde lithium-ion cel heeft een nominale spanning van 3,6 tot 3,7 volt. Zit een cel daar ver onder of vertoont ze een afwijking van meer dan tien procent ten opzichte van de andere cellen, dan is die cel de zwakste schakel.
Vervolgens haal je de pack voorzichtig uit elkaar. Veel packs zijn gelijmd of geklikt. Gebruik een plastic spudger om schade te voorkomen. Noteer de volgorde en oriëntatie van de cellen voordat je iets loshaalt. Foto’s maken is geen overbodige luxe.
Bij het solderen van nieuwe cellen is snelheid essentieel. Lithium-ion cellen zijn gevoelig voor warmte. Gebruik een krachtige soldeerbout met een brede punt zodat je in één snelle beweging kunt solderen zonder de cel lang te verhitten. Nikkelstrips zijn de standaard verbindingswijze bij cilindrische cellen; die worden gespotweld bij professionele revisies. Thuis solderen op de cel zelf is mogelijk, maar vraagt oefening.
Na het samenvoegen van de pack test je hem met een lader en controleer je of alle cellen gelijkmatig opladen. Een balancerende lader is hierbij onmisbaar. Die zorgt ervoor dat elke cel dezelfde spanning krijgt en voorkomt dat één cel overbelast raakt.
Onderhoud dat de levensduur echt verlengt
Reviseren is nuttig als een pack al versleten is. Maar goed onderhoud voorkomt dat het zover komt. Een aantal gewoonten maakt een groot verschil.
Bewaar accu’s bij een laadniveau van veertig tot zestig procent als je ze langere tijd niet gebruikt. Volledig opgeladen opslaan versnelt de degradatie van lithium-ion cellen. Volledig leeg opslaan is nog schadelijker, omdat een cel dan in diepontlading kan raken en onherstelbaar beschadigd raakt.
Temperatuur is een onderschatte factor. Lithium-ion cellen presteren het best tussen tien en dertig graden Celsius. Een accu die in een hete auto of een koude schuur ligt, veroudert sneller dan nodig. Zeker in de zomer is het verstandig om accu’s na gebruik even te laten afkoelen voordat je ze aansluit op de lader.
Laad bij voorkeur niet tot honderd procent als dat niet nodig is. Veel batterijmanagementsystemen (BMS) bieden de mogelijkheid om een maximaal laadniveau in te stellen. Bij tachtig procent laden in plaats van honderd procent kan de levensduur met een factor twee toenemen, zo blijkt uit onderzoek naar celchemie.
Je kunt fietsaccu reviseren laten, want het aanbod van vervangende cellen voor gangbare accupacks is de afgelopen jaren flink gegroeid, wat revisie voor steeds meer toepassingen praktisch haalbaar maakt. Controleer ook of je lader een druppellaadfunctie heeft. Die houdt een accu op peil zonder hem continu op volle spanning te houden.
Wanneer reviseren niet meer zinvol is
Niet elke versleten accu is een goede kandidaat voor revisie. Er zijn situaties waarin vervanging van de hele pack verstandiger is.
Als de behuizing beschadigd is, als er tekenen zijn van lekkage of als de cellen opgezwollen zijn, stop dan direct met gebruik. Opgezwollen lithium-ion cellen zijn een brandgevaar. Revisie is in dat geval geen optie; de pack moet veilig worden afgevoerd via een inzamelpunt voor chemisch afval.
Ook de economische afweging speelt een rol. Als de kosten van nieuwe cellen en het benodigde gereedschap hoger uitvallen dan de aanschafprijs van een nieuwe pack, is revisie financieel niet interessant. Dit geldt met name voor goedkope consumentenpacks. Voor duurdere accupacks in elektrisch gereedschap, e-bikes of medische apparatuur is de rekening al snel anders.
Kijk verder naar de BMS-elektronica in de pack. Als die defect is, is revisie complexer. Een BMS bewaakt de spanning, stroom en temperatuur van de cellen. Zonder werkende BMS is een lithium-ion pack onveilig in gebruik. Vervanging van de BMS is mogelijk, maar vraagt technische kennis en de juiste specificaties.
Ten slotte: cellen die ouder zijn dan zeven à acht jaar zijn zelfs na revisie minder betrouwbaar. De elektrochemische degradatie heeft dan al zoveel schade aangericht dat nieuwe cellen in een oud circuit minder lang meegaan dan verwacht.
Veelgestelde vragen over accupacks reviseren
Kan ik zelf een lithium-ion accupack reviseren zonder speciale apparatuur?
Dat hangt af van de constructie van de pack. Veel packs gebruiken gespotwelde nikkelstrips die je thuis niet kunt nabootsen zonder een spotlasapparaat. Solderen op de cel zelf is een alternatief, maar vraagt voorzichtigheid vanwege de warmtegevoeligheid. Met een multimeter, een goede soldeerbout en een balancerende lader kom je voor veel eenvoudige packs een heel eind. Complexere packs met geïntegreerde BMS vragen meer technische kennis.
Wat is het verschil tussen een balancerende lader en een gewone lader?
Een gewone lader laadt de pack als geheel op, zonder rekening te houden met de individuele celspanningen. Een balancerende lader meet de spanning van elke cel afzonderlijk en past de laadhoeveelheid per cel aan. Dit voorkomt dat één cel overbelast raakt terwijl een andere cel te weinig laadt. Bij revisie is een balancerende lader bijna onmisbaar, omdat nieuwe en oude cellen zelden precies dezelfde capaciteit hebben.
Hoe weet ik of mijn accupack nog te reviseren is of vervangen moet worden?
Meet eerst de spanning van elke cel afzonderlijk. Als één of twee cellen significant lager zitten dan de rest, is revisie kansrijk. Zijn alle cellen zwak, dan is de pack als geheel versleten en is vervanging logischer. Controleer ook de behuizing op tekenen van opzwellen, lekkage of mechanische schade. Bij twijfel over de veiligheid is het altijd verstandiger om de pack niet meer te gebruiken en professioneel advies in te winnen.
